دۆسیەی دابەشکردنی ناوچە هەڵبژاردنەکانی دادگای باڵای ئەمریکا هەڕەشەیەکی گەورەیە بۆ سەر داهاتووی هەڵبژاردنی دیموکراتەکان

United Kingdom - ئاژانسی هەواڵی 7dayes

دۆسیەی دابەشکردنی ناوچە هەڵبژاردنەکانی دادگای باڵای ئەمریکا هەڕەشەیەکی گەورەیە بۆ سەر داهاتووی هەڵبژاردنی دیموکراتەکان

پەرەسەندنێکی دادوەریی نوێ لە نیویۆرک، شەپۆلێک لە نیگەرانی لەنێو بازنەکانی سیاسی ئەمریکادا بڵاودەکاتەوە، بەجۆرێک کە زۆرێک لە چاودێران ئێستا دەترسن دۆسیەیەکی نوێی دابەشکردنی ناوچە هەڵبژاردنەکان (gerrymandering) لەبەردەم دادگای باڵای ئەمریکا، داهاتووی هەڵبژاردنی پارتی دیموکرات بە شێوەیەکی بەرچاو بخاتە مەترسییەوە. ئەم نیگەرانییە لە بڕیارێکی مشتومڕاوی دادوەرێکی ویلایەتی نیویۆرکەوە سەرچاوە دەگرێت، کە بە داواکردنی دابەشکردنەوەی ناوچەیەکی کۆمارییەکان، ڕەنگە بەناچاری دەرفەتێکی زووتر بە زۆرینەی کۆنەپارێزی دادگای باڵا بدات بۆ داڕماندنی پارێزگارییە بنەڕەتییەکان دژی دابەشکردنی ناوچە هەڵبژاردنەکان کە لە یاسای فیدراڵی مافی دەنگداندا جێگیرکراون.

لە ناوەندی ئەم درامایەدا دۆسیەی Williams v. Board of Elections of the State of New York دێت، کە لە ڕای دادوەری ویلایەت جێفری پێرلەمانەوە سەرچاوە دەگرێت. بڕیارەکەی پێرلەمان فەرمان بە دابەشکردنەوەی ناوچەی کۆنگرێسی نوێنەر نیکۆڵ مالیۆتاکیس (کۆماری) دەکات، کە ستاتن ئایلەند و بەشێک لە باشووری بروکلین دەگرێتەوە. بڕیارەکەی ئەو پشت بە لێکدانەوەیەکی فراوان بۆ بەندێکی دەستووری نیویۆرک دەبەستێت کە بە وردی یاسای فیدراڵی مافی دەنگدان دەردەخات. بەڵام، لێکدانەوەکەی پێرلەمان لە پێشینەکانی خودی دادگای باڵای فیدراڵی تێدەپەڕێت، تەنانەت کاتێک دادگاکە زۆرینەیەکی لایەنگری یاسای مافی دەنگدانی هەبوو، بەتایبەتی لە دۆسیەی Bartlett v. Strickland (2009)دا، کە ڕەتی کردەوە داوا لە ویلایەتەکان بکات 'ناوچە تێکەڵاوەکان' دروست بکەن، کە تێیدا دەنگدەرانی کەمینە دەتوانن دەنگەکانیان لەگەڵ دەنگدەرانی سپی پێستی هاوڕا کۆبکەنەوە بۆ هەڵبژاردنی کاندیدای دڵخوازی خۆیان. پێرلەمان دەڵێت کە دەستووری نیویۆرک داوای ئەم جۆرە ناوچانە دەکات، کە بەمەش دەتوانێت ناوچەیەکی بە شێوەیەکی نەریتی کۆمارییەکان بگۆڕێت بۆ ناوچەیەکی لایەنگری دیموکراتەکان.

لێرەدا گاڵتەجاڕییەکە قووڵە: بڕیارێک کە بە ڕواڵەت ئامانجی زیادکردنی نوێنەرایەتی دیموکراتەکانە، دەتوانێت بە تەواوی کاریگەری پێچەوانەی لەسەر ئاستی نیشتمانی هەبێت. دادگای باڵای ئەمریکا، بە زۆرینەی کۆنەپارێزی زاڵەوە، بە گشتی بە گوماناوی خۆی بەرامبەر بە هەر یاسایەکی 'هۆشیاری ڕەگەزی' لە داڕشتنی نەخشەی هەڵبژاردندا ناسراوە. هەر بۆیەش بە گشتی چاوەڕوان دەکرێت دادگاکە پێشینەی بنەڕەتی Thornburg v. Gingles (1986) لە دۆسیەی Louisiana v. Callaisدا هەڵبوەشێنێتەوە، کە دادوەرەکان لە مانگی تشرینی یەکەمی ڕابردوودا گوێیان لێگرت. بۆ ماوەی چوار دەیە، جینگلز، لە بارودۆخێکی دیاریکراودا، داوای لە ویلایەتەکان کردووە ناوچە زۆرینە-کەمینەییەکان دروست بکەن بۆ دڵنیابوون لە نوێنەرایەتی گونجاو بۆ گرووپە کەمینە ڕەگەزییەکان، بەتایبەتی لەو ناوچانەی کە بە جیاکاری نیشتەجێبوون و دەنگدانی ڕەگەزیی جەمسەرگیر دیاریکراون. ئەم پێشینەیە بە کردەوە بووەتە هۆی دروستکردنی ناوچەی زیادەی زۆرینە-ڕەشپێست یان لاتینی لە ویلایەتە سوورەکاندا، کە ڕێگەی بە هەڵبژاردنی دیموکراتی زیاتر داوە.

بە شێوەیەکی گشتی، دادگاکە بڕیارە مشتومڕاوییەکانی بۆ کۆتایی مانگی حوزەیران دەپارێزێت، واتە بڕیارەکەی کالایس بە ئەگەری زۆرەوە تا دوای دەستپێکردنی خولی هەڵبژاردنەکانی نیوەی خولی 2026 بڵاوناکرایەوە. ئەم خشتەی کاتە ڕێگەی بە ویلایەتە سوورەکان نەدەدا کە نەخشەکانیان بە شێوەیەکی گونجاوتر بۆ پارتی کۆماری تا خولی هەڵبژاردنەکانی 2028 دابڕێژنەوە. بەڵام، دۆسیەی ویلیامز پرسیارێکی یاسایی زۆر هاوشێوەی کالایس پێشکەش دەکات، و بە شێوەیەکی گرنگ، لە ڕێگەی 'خشتەی تاریک'ی دادگای باڵاوە گەیشتووەتە دادگای باڵا—میکانیزمێکی خێرا بۆ داواکارییە خێراییەکان و پرسەکانی تر کە لە ماوەیەکی کورتدا بڕیاریان لەسەر دەدرێت. بە فەرماندان بە دابەشکردنەوەی ناوچەیەکی کۆنگرێسی کۆمارییەکان، دادوەر پێرلەمان ڕەنگە بەناچاری دەرفەتێکی خێراکراوی بە دادگای باڵا دابێت بۆ داڕماندنی جینگلز چەند مانگێک زووتر لە کاتی دیاریکراو، بەمەش ڕەنگە چەند ویلایەتێکی سوور کاتی گرنگی پێویست بۆ دابەشکردنەوەی نەخشەکانیان پێبدرێت پێش ئەوەی هەڵبژاردنەکانی نیوەی خولی 2026 بە تەواوی دەستپێبکەن.

سەرباری ئەوە، لە کورتەی نووسراوی خۆیدا بۆ دادوەرەکان، کۆنگرێسمان مالیۆتاکیس داوای لە دادگای باڵا کردووە کە تیۆرییەکی یاسایی زۆر گوماناوی پەسەند بکات. ئەم تیۆرییە دەسەڵاتێکی فراوان بە دادوەرە کۆمارییەکان دەدات بەسەر ناکۆکییە یاساییە فیدراڵییەکانی پەیوەندیدار بە هەڵبژاردن کە بە شێوەیەکی نەریتی لەژێر یاسای ویلایەتدا سەرهەڵدەدەن. لە ئێستادا، پرسیارەکانی یاسای ویلایەت بە شێوەیەکی یەکلاکەرەوە لەلایەن دادگاکانی ویلایەتەوە بڕیاریان لەسەر دەدرێت، نەک لەلایەن دادگای باڵای ئەمریکاوە. قبوڵکردنی ئەم جۆرە تیۆرییەی دادگای باڵا، گۆڕانکارییەکی بنەڕەتی لە دابەشکردنی دەسەڵاتە دادوەرییەکاندا دەردەخات و دەتوانێت بە شێوەیەکی بەرچاو کۆنترۆڵی پارتی کۆماری بەسەر هەڵبژاردنە فیدراڵییەکاندا بەهێزتر بکات.

هەرچەندە بڕیارەکەی دادوەر پێرلەمان ڕەنگە بوێرانە دەربکەوێت، بەڵام چانسەکانی مانەوەی لەگەڵ دادگای باڵا زۆر کەمە. زۆرینەی کۆنەپارێزی دادگاکە بە شێوەیەکی بنەڕەتی گوماناوییە بەرامبەر بە هەر تیۆرییەکی یاسایی کە داوای دابەشکردنەوەی ناوچە یاسادانانەکان دەکات بۆ گۆڕینی پێکهاتەی ڕەگەزییان – کە بە تەواوی بنەمای بڕیارەکەی پێرلەمانە. زەحمەتە بتوانرێت گوتارێکی یاسایی باشتر ئامادەکراو بۆ وروژاندنی زۆرینەی کۆماری دادگای باڵا بێت. هێشتا ئەگەری ئەوە ماوە کە دادگاکانی ویلایەتی نیویۆرک خۆیان دەستوەردان بکەن بۆ ئەوەی دۆسیەی ویلیامز پێش گەیشتنی بە دادگای باڵا، کۆتایی پێبهێنرێت. مالیۆتاکیس سکاڵای بۆ دادگای تێهەڵچوونەوەی ویلایەتەکە بردووە، و ئەگەر ئەو دادگایە فەرمانەکەی پێرلەمان بلۆک بکات، ئەوا دادوەرە فیدراڵییەکان پێویستیان بە دەستوەردان نابێت.

بەڵام ئەگەر دادگاکانی ویلایەت بە خێرایی کار نەکەن – مالیۆتاکیس بە تایبەتی داوای لە دادگای باڵا کردبوو کە تا 23ی شوبات دەستوەردان بکات بۆ ئەوەی بڕیارەکەی پێرلەمان هەڵبژاردنەکانی سەرەتایی و گشتی داهاتوو تێکنەدات – ئەوا بە ئەگەری زۆرەوە ئەم دادگایە ڕێبازەکەی پێرلەمان ڕەتدەکاتەوە. لە خراپترین سیناریۆدا بۆ دیموکراتەکان، بڕیارێکی لەم جۆرەی دادگای باڵا دەتوانێت بە تەواوی جینگلزیش ڕەتبکاتەوە، بەمەش چەندین ویلایەتی سوور ئازاد دەکات بۆ داڕشتنی نەخشەی دابەشکردنی ناوچە هەڵبژاردنەکان بۆ خولی هەڵبژاردنەکانی 2026، کە لە ئێستادا بەپێی یاسای ئێستا نایاسایین. بەم شێوەیە، بڕیارێکی دادوەرێکی نیویۆرک کە مەبەست لێی زیادکردنی نوێنەرایەتی دیموکراتەکان بوو لە کۆنگرێسدا، دەتوانێت بە شێوەیەکی گاڵتەجاڕی، ڕێگە بۆ زیادبوونێکی بەرچاو لە نوێنەرایەتی کۆمارییەکان لە ئەنجومەنی نوێنەرانی ئەمریکادا خۆش بکات.

ئاژانسی هەواڵی 7dayes